KLİNİK ÇALIŞMALAR NASIL YAPILIR? COVID-19 pandemisi ve aşılar hala konuşulmaya devam ediyor. Aşı karşıtları şimdi de ellerine aşı yapılan grupların verilerini almış ve aşı yapılan gruptaki her ölümü aşıya bağlıyorlar. Bu durum tam bir cehalet değilse kötü niyettir. Faz IV çalışmalarda hasta veya denek bildirimleri devam eder. Örneğin; aşı yapılan bir kişi trafik kazasından öldüğünde…
SAMUEL WILKS KİMDİR? Bu ismi hiç duymadığınızdan ve bilmediğinizden neredeyse eminim. Oysa hepiniz Hodgkin ismini duymuşsunuzdur. Hatta bu sütunun devamlı okuyucuları Hodgkin’i anlatan uzun bir yazı yazdığımı anımsayacaklardır. Oysa Samuel Wilks, tıp dünyasına gerçekten de tam anlamıyla damgasını vurmuş bir bilim insanıdır. Samuel Wilks’in şansı veya şanssızlığı o dönem dünyanın belki de en iyi tıp…
HAYVAN DENEYLERİ NEDEN YAPILIYOR? Hayvan çalışmaları tıbbın en çok konuşulan, yıllar geçtikçe daha da çok tartışılır olan konularından biri. Hem bilim insanları hem hayvan severler hem de birçok aktivist grup hayvan çalışmalarını her geçen gün daha yüksek sesle eleştiriyorlar. Tıp alanında deneysel amaçla hayvan kullanımı, çok uzun yıllardan beri bilim ve tıp dünyasında çok uygulanan…
İnternette gezinirken Kasım 2021’de yayınlanmış Minesh Khatri imzalı bir makaleye rastladım. Makale boyumuz ve sağlığımız arasındaki ilişkiyi inceleyen ilginç bir yazıydı. İlginç olduğundan çok önemsememekle beraber sizlerle paylaşmak istedim. Çalışmaların tümü gözlemsel ve elbette gözlemsel bir çalışmalardan net sonuçlar çıkartmak pek mümkün değil. Örneğin kanser ve boy arasında bir ilişki iddia edebilmek için kansere etki…
KANSER TEDAVİSİ EVDE YAPILABİLİR Mİ? Kanser hastalarının evde tedavisi son yıllarda giderek yaygınlığı artan bir yaklaşım. Bunun iki haklı nedeni var. İlki kanser hastalarının hastanelerde vakit geçirmek istememeleri. Bu grup hastaların tedavilerinin evde sürdürülmesi, hastaların doğal çevreleri ve sevdikleriyle birlikte vakit geçirmelerine izin verdiğinden, ciddi anlamda yaşam kalitesinde bir artış yaratıyor. Hele COVID-19 sonrası bu…
AKDENİZ ANEMİSİ TAŞIYICILIĞI BİR HASTALIK MIDIR? Genç ve çok zarif bir bayandı, canı çok sıkkın muayene odasını girdi. Yakınmasını sordum, anlattı.“Ben kabin memuru yani uçaklarda hostes olmak istiyorum ama yapmadılar”. Neden diye sordum. “Çünkü” dedi, “ben Akdeniz Anemisi taşıyıcısıyım. Hasta olduğumu ve uçamayacağımı söylediler”. Oysa “Akdeniz anemisi taşıyıcılığı” kesinlikle bir hastalık değildir, Akdeniz anemisi taşıyıcılarının…
GRİP VAKALARI ARTMAYA MI BAŞLADI? Enflüanza yani “grip” virüsü, İspanyol gribi ile hayatımıza dramatik bir giriş yapan ve izleyen yıllar boyunca her yıl değişen çehresiyle bizimle yaşamaya devam eden davetsiz misafirlerimizden biri. Bu yıl Sonbahar ile beraber yine geldi ve birinciliği COVID-19’dan aldı. Pandemi döneminde yoğun maske kullanımı enflüanza ve daha birçok üst solunum yolu…
KANSERDE EZBER BOZAN ÇIKIŞ Geçtiğimiz günlerde ABD’de Kolombiya Üniversitesi Tıp Fakültesi, MDS (Miyelodisplastik Sendrom) Departmanı Başkanı, sevgili arkadaşım, dostum Prof. Dr. Azra Raza, Kanser Savaşçıları Derneğinin davetlisi olarak, Türkçeye çevrilen “İlk Hücre” isimli kitabının tanıtımı için Türkiye’ye geldi. Prof. Dr. Azra Raza, bilim dünyasında kanser alanındaki bilimsel çalışmalarıyla tanınsa da onun tüm dünyada bu kadar…
AŞI KARŞITLIĞI NASIL BAŞLADI? Bilim ile bağnazlık ve yobazlığın en büyük savaşlarından biri aşı karşıtları ile yaşanandır. Peki bu aşı karşıtlığı nasıl başladı? 19. yüzyılın başlarıydı, çiçek hastalığı dünyayı kasıp kavuruyor, Avrupa’da her yıl tam 400 bin kişi yaşamını yitiriyordu. Şanslı olup yaşayanlar hastalığın sekelleri ve sakatlıklarıyla boğuşuyordu. Bir İngiliz olan Dr. Edward Jenner, bu…
COVİD-19 AŞILARI PANDEMİ İLE MÜCADELEDE NE KADAR ETKİLİ OLDU? Yazın durgunluğu çöktü üstüme ama birkaç kez tatil de yaptım bu yıl. Öyle uzun boylu değil, en uzunu sadece 3-4 gün, biz hekimler çok ayrılamayız hastalarımızdan, işimizden gücümüzden. Sevgili Handan ile birkaç günlüğüne Letonya’daydık geçtiğimiz hafta. Pandeminin izi yok bu küçük Avrupa ülkesinde. Üçüncü…
Geçtiğimiz günlerde üçüncü baskısını yapan “Bilim Bizi Kandırıyor mu?” isimli kitabım ile ilişkili olarak henüz yirmili yaşlarında olan sevgili Kutay’dan çok önemsediğim elektronik bir posta aldım. Kutay’ı neredeyse hiç tanımıyorum ama yazdıklarını okuduğumda onu daha çok tanıma isteği duydum… Yazdıklarından kimi bölümleri aktarmak istiyorum. Bilimin tanımı ve bilime bakarken benim yaşadığım ikilemlerle ilişkili önemli vurgular…
Thomas Hodgkin ismi, isminin verildiği lenfomalar ile anılır ve bu nedenle çok kişi “Hodgkin” sözcüğünü iyi bilir. Ama Hodgkin bundan fazlasıdır, çok çarpıcı bir karakter ve çok önemli bir bilim insanıdır. THOMAS HODGKIN KİMDİR? Hodgkin, İngiltere-Pentoville’de 1798 yılında dört kardeşin üçüncüsü olarak dünyaya geldi. Ailesi bir Protestan tarikat olan Kuveykır (Quakers) üyesiydi. Yaşamlarını katı dini…
İmmün Trombositopenik Purpura ‘nın eski ismi İdiopatik Trombositopenik Purpura (ITP)’ dir. Kişinin kendi bağışıklık sisteminin kendi trombositlerini yabancı görmesiyle ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Trombositlerin yüzeyinde yer alan membran antijenlerine (trombositleri çevreleyen zar üzerindeki antijenler) karşı gelişen antikorların (otoantikor) trombositlere saldırması sonucu ortaya çıkar. Bu otoantikorlar, trombositlerin dalakta hızla yok edilmesine veya makrofajlar tarafından fagosite…
Zor günler yaşıyoruz. İnsanların gergin, güvensiz, aşırı derecede kaygılı, saldırgan olduğu günler bu günler. “Yok artık” dediğimiz her şeye tanık oluyoruz. Huzur sanki gelmemek üzere terk etti hepimizi. Böyle boşluk anlarında sığınacağımız az şey kaldı, müzik bunlardan biri. Müzik bazen öylesine çevreliyor ki insanı, kendi başına, sevdiklerinden, sevmediklerinden, gördüklerinden, görmeyi istediklerinden, istemediklerimden, “meli”lerden, malı”lardan uzaklaştırıyor.…
BESİN DESTEKLERİ NEDEN ECZANEDE OLMALI? COVID-19 pandemisi geçti ve yine bilimsel toplantılar başladı. Geçtiğimiz hafta Birinci Bölge İstanbul Eczacı Odasının, Haliç Kongre merkezinde yaptığı 2022 Eczacılık buluşmasının konuşmacı konuklarından biriydim. Ülkemizde Eczacıların da büyük sorunları var, üstelik bu sorunların çok büyük bölümü halk sağlığı ve tıbbi yanlışların önlenmesine yönelik kaygılar içeren sorunlar ve mutlaka kulak…
BİLİM İLE SAVAŞ ARASINDAKİ BAĞLANTI NEDİR? İnsanlık tarihi boyunca savaşlar, bilimsel gelişmelerin de hızlandığı dönemler olmuştur. Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ilaçlarının keşfi de bir savaş döneminin ürünüdür. Hardal gazı (mustard gas) ilk kez birinci dünya savaşında kullanılan biyolojik bir silahtır. Son derece basit moleküler yapıya sahip bu gaz aynı zamanda büyük bir biyolojik hasar gücüne…
DOKTORLUK “EN İYİ MESLEK” Mİ? Geçtiğimiz günlerde çok sevgili bir arkadaşım aradı beni. Çocuğu doktor olmak istiyordu. “Neden” diye sordum, “en iyi meslek” dedi. Aslında “en iyi meslek, en iyi yapılan meslektir”, ama arkadaşım öyle düşünmüyordu. “Nerede olursa olsun ama doktor olsun” dedi. Doğru değildi tabii. Tıp eğitimi çok uzun ve yorucu bir eğitimdir, emek…
VÜCUDUMUZDA DOLAŞAN PLASTİK PARÇALARI MI? Geçtiğimiz günlerde “Enviromental International” dergisinde, Hollanda’da yapılan bir çalışmanın sonuçları yayınlandı. Bu çalışmada kullanılan 22 denekten 17’sinin kanlarında “mikroplastik” denen toksik partiküller tespit edildi. Bu mikroplastikler, pet şişelerin yapısında olan polietilen terefilat ile plastik tabakların, çatal ve bıçakların, yiyecek saklayıcı plastik kapların yapısında olan polistiren içeriyordu. Bu partiküller, daha önce…
DOKTORLAR GİDERSE NE OLUR? COVID-19 pandemisinin yorgun savaşçıları hekimler, uzun bir süredir çalışma koşullarından yakınıyorlar. Gerçekten de ülkenin en eğitimli kesimlerinden olan sağlıkçıların çalışma koşulları, ücretlendirmeleri, özlük hakları, emeklilik, istifa ile ilişkili sorunları, tükenmişlikleri, uğradıkları şiddet konularında çok önemli sıkıntıları var. Bu konu toplumun sağlığını da doğrudan ilgilendiren bir konu. Canımızı emanet ettiğimiz sağlıkçıların bizlerin…
RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI Ukrayna yanıyor, dünyada kayıkçı kavgası sürüyor. İnsanlar yok yere evlerinden yurtlarından oluyor. Dünyanın lordları Rusya’ya insanlık dersi verirken kendi yaptıklarının hatırlanmasını istemiyorlar. Gazi Mustafa Kemal her zamanki gibi yine çok haklı; “Mecbur kalmadıkça savaş bir cinayettir”. Rusya’ya insanlık dersi vermeye çalışan ABD’nin eski Adalet Bakanı Ramsey Clark, Birinci Körfez Savaşı’ndan yıllar sonra şunları…
BÜYÜK SALGINLAR: MASKENİN HİKAYESİ COVID-19 pandemisi sırasında en çok tartışılan konulardan biri maske konusuydu. DSÖ, başta “gereksiz” dedi, sonra maske takılmasını önerdi, kimileri maskeyi hep gereksiz gördü, kimileri takmaktan sıkıldı, isyan etti. Günlerce televizyonlarda “maske nasıl takılır?” konulu konuşmalar yapıldı ve hala konuşulmaya devam ediyor. Daha önce yazdım, maskenin tarihi, pandemilerin tarihi kadar eskidir,…
Geçtiğimiz hafta sevgili arkadaşım Prof. Dr. Simten Malhan’ın düzenlediği SAS-DER’in kongresine katıldım. Sağlık ve Sigorta Yöneticileri Derneğinin (SAS-DER) bu kongresinde ülkemizde sağlık konusu masaya yatırıldı. Kabul etmek gerekir ki, Türkiye’de bu alanda çok iyi yetişmiş bir insan gücü, sağlam sağlık yatırımcıları ve teknoloji var. Peki bu gerçekten de ülkemizi sağlık alanında bir cazibe merkezi haline…
2016 yılının en dikkat çeken filmlerinden biriydi. Filmde amatör arkeolog Marcelino Sanz’ın öyküsü anlatılıyordu. Gerçek bir tarihi olayı konu alan bu filmde Sanz, Altamira mağaralarında yontma taş devrine ait bizon resimleri bulur. Bu bulgu bilim insanları arasında tartışma yaratır. Kilise, Darwin’in evrim teorisinin haklı çıkmasından korktuğu için bütün gücüyle Sanz ve ona inanan bilim insanlarına yüklenir.…
Grip aşılarını konu alan yazılarımın sonuncusunda kimleri aşılamalıyız ve grip aşılarının yan etkileri nelerdir sorularının yanıtlarını vermeye çalışacağım. Önceki iki yazımı okuyanlar, grip aşılarının koruyuculuk oranlarının yıllara göre değiştiğini ve en çok yüzde 60’lara kadar yükselebildiğini, bazen bu oranların %10’lara kadar düşebildiğini anımsayacaklardır. Ancak grip aşıları, ihmal edilebilir yan etkileri göz önüne alındığında, tüm eleştirilere rağmen her…
Grip aşılarını konu alan geçen haftaki yazımda grip aşılarının koruyuculuk oranlarının kimi yıllarda gerçekten çok düşük olabileceğini ve aşı tartışması yapılırken bu noktanın önemine vurgu yapmış ve sözü ilaç sektörüne getirerek yazıyı bitirmiştim. Kaldığım yerden devam edeyim. İlaç firmalarının temel amacı “kar etmek” isteğidir. Burada en ufak bir tartışma yok. Tıpkı diğer tüm sanayi kollarında olduğu gibi…
Bir kaç hafta önce aşıları konu alan yazıma gösterdiğiniz ilgiye teşekkür ederim. Yazımda şunları yazmıştım. “Bu aşı karşıtlığı tartışmasının temel nedeni belli ki grip aşıları. Çünkü grip aşılarının koruyuculuk oranları tartışmalı. Ama tartışma bu noktada kalmıyor, çocuk felcinden, hepatit aşısına, tüm aşılar zan altına giriyor. Tartışma bununla da bitmiyor, bilimi kirletenlerin yerine bilimin kendisi tartışılmaya…
Şinasi Sendromu diye adlandırdığım ve rahmetli Serol Teber’in yazdıklarından esinlendiğim yazıya gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederim. O yazımda Şinasi sendromunu “çaresizlik, sosyal medya veya dost sohbetleri gibi sınırlı ortamlarda kızgınca yapılan eleştiriler, sıradan insanları hırçınca ama sessizce aşağılama isteği, kendini yaşadığı toplumdan soyutlama, yalnızlaşma, yalnızlaştıkça artan kibir, sorunun bir parçası olmaktan çıkıp kader kurbanı olduğuna inanış” olarak…
Köşemi izleyenler yaklaşık 15 yıldır “akademi-bilim” ilişkisini irdeleyen yazılar yazdığımı bilirler. Daha kısa süre önce HBT’de bu konuda toplam 10 yazı yazmış, hatta çok değer verdiğim bazı meslektaşlarımın tepkisini de almıştım. Bu yazılarıma online üye iseniz HBT’nin web sayfasından ulaşabilirsiniz. Geçtiğimiz hafta San Diego’da Amerikan Hematoloji Derneği’nin yıllık kongresindeydim, kongre izlenimlerim ile 11. yazıyı yazmaya…
Elimde Ankara Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin kuruluşu ile ilişkili üç tane eşsiz kitap var. Bilenler bilir, ben Ankara Tıp Fakültesi mezunuyum, babam da bu fakülteden mezundu. Ama bu kitapların beni etkilemesi sadece Ankara Tıp Fakültesi mezunu olmamızla ilişkili değil. Kitapları bana öğretmenim Sayın Prof. Dr. Semih Baskan yolladı. Semih Öğretmen bizim hem hocalığımızı…
Plasebo konusunda çok konuşuldu ama onun kötü kardeşi Nosebo daha az biliniyor. Nosebo ilk kez 1990’lı yıllarda popüler olmaya başladı ve son zamanlarda popülaritesi iyice arttı. Noseboyu tanımlamaktan çok bir örnek üzerinden açıklamak sanırım daha kolay anlaşılmasını sağlayacak. Şiddetli baş ağrısı olan birine kırmızı kapsüller içine nişastayı doldurup “bu çok etkili bir ağrı kesicidir” diye…
