Akademi bilimsel çalışmaların neresinde? – 11

Köşemi izleyenler yaklaşık 15 yıldır “akademi-bilim” ilişkisini irdeleyen yazılar yazdığımı bilirler. Daha kısa süre önce HBT’de bu konuda toplam 10 yazı yazmış, hatta çok değer verdiğim bazı meslektaşlarımın tepkisini de almıştım. Bu yazılarıma online üye iseniz HBT’nin web sayfasından ulaşabilirsiniz. Geçtiğimiz hafta San Diego’da Amerikan Hematoloji Derneği’nin yıllık kongresindeydim, kongre izlenimlerim ile 11. yazıyı yazmaya…

Devamını oku

Müzik ve sağlık

İnanmayacaksınız yaşım 50’yi geçti ve ben bu yaşta piyano çalmaya merak sardım. Doğrusunu isterseniz başlangıçta olabileceğine pek aklım kesmiyordu ama sabırlı ve iyi bir piyano öğretmeni ve çabayla “eh işte” bir şeyler olabiliyormuş, onu gördüm. Arkadaşlarım, piyano çalmak istememin sağlıklı olmaya çalışmak, bellek fonksiyonlarımı korumak gibi nedenler yüzünden olduğunu sandı. Aslında ilgisi yoktu ama öyle…

Devamını oku

Bir zamanlar onlar vardı…

Elimde Ankara Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin kuruluşu ile ilişkili üç tane eşsiz kitap var. Bilenler bilir, ben Ankara Tıp Fakültesi mezunuyum, babam da bu fakülteden mezundu. Ama bu kitapların beni etkilemesi sadece Ankara Tıp Fakültesi mezunu olmamızla ilişkili değil. Kitapları bana öğretmenim Sayın Prof. Dr. Semih Baskan yolladı. Semih Öğretmen bizim hem hocalığımızı…

Devamını oku

Radyum (Waterbury) Kızları

HBO’nun 5 bölümlük yeni dizisi Çernobil nükleer tehlikeyi yine gündemimize getirmeyi başardı. Johan Renck’in yönetmenliğini üstlendiği, HBO’nun 5 bölümlük yeni mini dizisi, insanlığın bitmek bilmez hırsını ve zavallılığını da gözler önüne seriyordu. Dizinin abartılı olduğunu söyleyenler çıktı ancak Çernobil Nükleer santralinin olduğu Pripyat şehri, günümüzde  1986 yılında terk edildiği haliyle halen orada bir korku abidesi…

Devamını oku

Akademi ve Bilim (35). Bir Güler misin, Ağlar mısın Hikayesi

Tevfik Uyar’ı bilen bilir, bilmeyenler için onu üç kelimeyle özetlemek mümkün. Bilimin muzip çocuğu..! Tevfik Uyar bizim HBT’ nin de yayın kurulu üyesidir, popüler bilim alanında yaptıkları ve yazdıklarıyla tanınan biridir. “Safsatalar” son kitabının adı, bakın orada ne diyor? “Herkesin kendini her konuda uzman sanması bir yana, mantığa uymayan, tutarlı bir yanı olmayan, doğru bilgiye…

Devamını oku

Kahvaltı Tu Kaka mı?

Kahvaltı kapitalist düzenin yarattığı bir öğündür. Bildiğimiz anlamda kahvaltının hayatımıza girmesi, 19. yüzyılda ve kapitalizmin gelişimi ile yaşıttır. İnsanların düzenli mesai yapmaya başladığı bu yüzyılda yemek saatlerinin düzensizliği ciddi kargaşa yaratıyor ve iş gücü kayıplarına neden oluyordu. Kahvaltı alışkanlığının olmadığı bu yıllarda işçilerin önemli kısmı güne aç başlıyor ve sabah 10.00 sularında yemek için işe…

Devamını oku

Gerçek Sonrası veya “Post-Truth”

Geçtiğimiz haftalarda yalan ve narsizm üzerine yazmıştım. Yalan söylemenin ne kadar sıradanlaştığından, eskiye ait en çok utanma duygusunu özlediğimden söz etmiştim. Aslında yalanın, yalancının yüceltildiği bu çağın bir ismi var, “gerçek sonrası” çağı. “Post-truth” çağı veya ismine ister “gerçek ötesi”, ister “post-olgusal” veya isterseniz “gerçek sonrası” deyin, tam bir pandemi gibi tüm dünyayı etkisi altına…

Devamını oku

Plasebonun Hain Kardeşi, Nosebo…

Plasebo konusunda çok konuşuldu ama onun kötü kardeşi Nosebo daha az biliniyor. Nosebo ilk kez 1990’lı yıllarda popüler olmaya başladı ve son zamanlarda popülaritesi iyice arttı. Noseboyu tanımlamaktan çok bir örnek üzerinden açıklamak sanırım daha kolay anlaşılmasını sağlayacak. Şiddetli baş ağrısı olan birine kırmızı kapsüller içine nişastayı doldurup “bu çok etkili bir ağrı kesicidir” diye…

Devamını oku

Ayhan Çavdar Öğretmen ve Tayanç-Prasad Sendromu

Ayhan Çavdar Okçuoğlu öğretmen ile ilk karşılaşmam 1986 yılındaydı. Ankara Tıp Fakültesinde öğrenciydim ve pediatri stajındaydık. Ayhan Öğretmenin dersinin olduğu gün bölüm çalışanlarında, asistanlarda büyük bir telaş olduğunu hatırlıyorum.   O zamanlar neden bu kadar büyük bir heyecan yaşandığını tam anlayamamış hatta anlam da verememiştim. Ders saati amfideki yerlerimizi aldık, dersin ismi “Çinko” idi. Tam…

Devamını oku

Yalan Üzerine

İnsan neden yalan söyler? Tüm dünyada büyük bir yalan yağmuru varken, ülkemizde bu yağmur sele dönüşmüşken, sıradanlaşmış, iyice kötüleşmiş, çirkinleşmişken yalan üzerine yazmadan olmaz. Kanımca patolojik anlamda yalan söylemenin ilk nedeni, yalan söylemenin yerel ve kültürel etkiyle  büyük bir ayıp gibi görülmemesi ve insanların yalan söyleyerek emeksizce sonuç alabileceklerini hissetmeleri. Her insan yalan söyler, bunun…

Devamını oku

Akademi ve Bilim (34) Tıpta Bilgiye Özgür Erişim Sorunu- III

İki haftadır bilimsel makalelere erişim sorunu hakkında yazıyorum. İlk iki yazımda bu bilimsel makalelere erişim konusunun, akademik çevreler ve bilimsel makaleleri basan yayınevleri arasında ne kadar önemli bir çatışma yarattığını ve yayınevlerinin geri adımlar attığını yazdım. Yayınevlerinin gelişmiş ülkelere sundukları paket belliydi; “publish and read…” Yani bilimsel makaleleri benim dergimde yayınla ve karşılığında dergilerimi ucuza…

Devamını oku

Madde Bağımlılığı ve Ötesi

Sosyal medyanın inanılmaz bir gücü var. Eminim bu yazıyı okuyanların önemli bir bölümü sosyal medyada yayınlanan ve Marlboro’nun yeşil renkli filtreler ile 2017 yılında ABD’de bazı eyaletlerde “marijuana” satmaya başlayacağını anlatan kısa filmi görmüştür. Film gerçeği anlatmıyordu, “yalan” idi yani, ama marijuana satışının birçok ülkede serbest olduğu gerçekti. ABD’de bazı eyaletlerde, Arjantin, Avustralya, Belçika, Çek…

Devamını oku

Kopenhag İzlenimleri

Geçtiğimiz hafta Kopenhag’da bir kongredeydim. Kongre az bilinen Miyelodisplastik Sendrom (MDS) isimli bir kemik iliği hastalığı ile ilişkiliydi. Bu sendrom, bir yaşlılık hastalığı ve tedavi seçenekleri de oldukça sınırlı. MDS’de yeni ilaç geliştirme konusunda ilaç sektörü yetersiz ve dolayısı ile bu hastalığa destek ve ilgileri çok az oluyor.  Oysa MDS diğer kan kanserlerinden hiç de…

Devamını oku

Akademi ve Bilim (32). Tıpta Bilgiye Özgür Erişim Sorunu

Beni izleyenler bilirler, bilgiye “açık erişim” sorununu “akademi ve bilim” yazılarıma ilk başladığım zamanlarda da konu etmiştim. Ancak geçen süre içinde sorun gerçekten çok büyüdü ve dünyanın çok önemli üniversiteleri ve bilim merkezleri bilimsel makalelerin yayınlandığı dergilere ve onların yayın evlerine karşı çok ciddi protesto, boykot ve yaptırımlar uygulamaya başladılar. Bu konunun son zamanlarda o…

Devamını oku

Akademi ve Bilim (17)

Bir önceki yazımda Dr. Bezwoda’dan bahsetmiştim. O yazımı okumayanlara kısaca hatırlatmak isterim. Metastazı olan meme kanseri hastalarına uygulanan kök hücre destekli yüksek doz kemoterapi yaklaşımı, Dr. Bezwoda’nın yazılarının da büyük etkisiyle, 1980’li yılların sonundan 2000 yılına kadar geçen sürede çok popüler ve etkinliğine güvenilen bir tedavi haline gelmişti. Ancak yıllar içinde Dr. Bezdowa’nın yazılarının uydurma…

Devamını oku

Miyelodisplastik Sendrom Mu, O Da Ne?

Miyelodisplastik Sendrom Mu, O Da Ne? 25 Ekim Miyelodisplastik Sendrom farkındalık günü imiş. Bu tarz farkındalık günleri iyidir ama insanların ilgisini de çekmek gerekir. Ama bir taraftan da adını bile zor söyleyebildiği, görece nadir bir hastalık insanların neden ilgisini çeksin ki ? Aslında bu hastalık ile bir biçimde tanışanlar bilir, Myelodisplastik Sendrom zor hastalıktır. Myelodisplastik…

Devamını oku

Toplantı Çılgınlığı!

Alo? Çok özür dilerim şu anda bir toplantıdayım, beni sonra arar mısın? Efendim özür dilerim, Ali bey şu anda toplantıda, aradığınızı ileteceğim. Tanıdık geldi değil mi? Toplantılar yaşamımızın ayrılmaz bir parçası, ama bu kadar çok toplantı gerekli mi? Konuya işaret eden ilk önemli çalışma, Dr. Bergman tarafından New England Journal of Medicine isimli ünlü tıp…

Devamını oku

Morfinin iki yüzü

Morfinin iki yüzüncü yılını devireli çok oldu. Bu yaşlı ilaç, tıbbın en popüler etken maddelerinden biri ve ana maddesi olan afyon, yaklaşık 6000 yıldır kullanılıyor. Morfinin modern tıpta uygulanmaya başlaması Alman bilim insanı Friedrich Wilhelm Sertürner sayesindedir. Dr Sertürner, 1885 yılında morfini opiumdan (ham afyon) izole ediyor ve bulgularını “Afyon Analizi” isimli bir çalışma ile…

Devamını oku

Alkol ve Kanser

Alkol ve kanser ilişkisi çok uzun yıllardan beri tartışılan bir ilişkidir. Günümüze dek bu ilişkinin olduğunu düşündüren çalışmalar ağırlıklı olmakla beraber hiç ilişkisi olmadığını veya bu ilişkinin ihmal edilebilir olduğunu ileri sürenler de vardı. Addiction isimli dergide Temmuz 2016’da yayınlanan bir makale alkol kullanımı ile kanser gelişimi arasında güçlü bir ilişki olduğunu öne sürüyor. Makaleye göre alkol…

Devamını oku

Aspirin

Aspirin veya bilimsel ismiyle asetil salisilik asit tıp dünyasının en popüler moleküllerinden biridir. Tıp literatüründe Aspirinden daha çok çalışılan bir molekül sanırım yoktur. Her yıl Aspirin ile ilişkili 700-1000 adet klinik çalışma yapıldığı bilinmektedir. Aspirinin esas maddesi salisin, Aksöğüt bitkisinden elde edilen bir glikozittir ve bu glikozit aslında Hipokrat’tan önce bile ağrı kesici olarak biliniyordu.…

Devamını oku

B12 Vitamini

Hastaların neredeyse bana her gün sordukları sorudur; “Hocam hangi vitaminleri kullanmalıyım, B12 vitamini takviyesi almalı mıyım?” Önce şunu ifade ederek başlamak lazım. B12 vitamini tüm hücrelerin gelişiminde olmazsa olmaz bir vitamindir ve eksikliğinde başta kansızlık olmak üzere bir çok bulgu ortaya çıkar. B12 vitamin eksikliği olan kişilerde kansızlık yanı sıra beyaz kan hücreleri ve pıhtılaşmayı…

Devamını oku

Çocuk ve Savaş

Prof. Dr. Ilmay Bilge, Türk bilim dünyasının yakından tanıdığı bir isim. Gaziantep’te (Ağustos 2016, Gaziantep’te patlama) yaşananlardan sonra aşağıda paylaştığım metni yazmış. “Bir çocuk, 40 çocuğu öldürdü diyorlar… Canlı bombaymış, kendini patlatmış. Patlamaya hazır çocuk yürekleri var demek ki artık. Katillerinin elinde küçücük çocuk yürekleri yani… Ey dünyanın tüm hesapları! Bugün benim ülkemde toplu mezarlara…

Devamını oku

Diyabet İlaçları ve Kanser

Her zaman beni rahatsız eden konulardan biridir. Kuşaktan kuşağa ve yıllar içinde sonraki nesillere aktarılan ancak bilimsel çalışmalar ile doğrulanmayan kimi moleküller, acaba gerçekten söylendiği gibi kanser tedavisinde işe yarıyor olabilir mi? Bu soruyu kendime soruyor olmamın temel nedeni ilaç sanayinin koşulsuz olarak ticari kaygılarını öne çıkartıyor olması. Şunu demek istiyorum, acaba gerçekten ucuz moleküllere…

Devamını oku

Akademi bilimsel çalışmaların neresinde? – 10

Son dokuz yazımda dünya ve Türkiye özelinde bilimsel çalışmalar ve akademi ilişkilerini yazdım. Bu süreçte gösterdiğiniz ilgiye çok teşekkür ederim. Konuyla ilgili çok sayıda geri bildirim aldım. Bu son yazımda bana gönderilen elektronik postaları paylaşmak ve artık bu faslı bitirmek istiyorum. Prof. Dr. Gülsan Sucak yazmış: “Neredeyse yazdıklarının tümüne katılıyorum. Bunlar aslında akademik çevrelerde çok bilinen ama…

Devamını oku

Bilimsel Olarak Mutluluk.!

Bugünlerde Uruguay’ın eski devlet başkanı Jose Mujica’nın hayat dersi verdiği bir video sosyal medyada dolaşıyor. “Bu konuda çok düşündüm” diyor, “mutluluk insanın beynindedir” diyor ve azla yetinmek gerektiğini savunurken devam ediyor “Burada yoksulluğu değil gösterişsizliği savunuyorum.” İnsan beyni için ne çok şey söylenmiş tarih boyu. Beyin belki de hakkında en çok konuşulan ama görece en…

Devamını oku

Akademi bilimsel çalışmaların neresinde – 9

Bir önceki yazımda Sayın Mümin Yıldırım’ın yayınladığı liste konusunda yazdıklarıma çok sayıda geri bildirim aldım. Bunların büyük bölümü benim yazdıklarıma paralel düşüncelerdi, kimileri daha da ileri gidip listenin yanlışlıklarla dolu olduğunu, hekim isimlerinin yanlış listelere konulduğunu, hekimlerin uzmanlıklarıyla ilişkili olmayan listelerde yer aldığını belirttiler. Mesela bir hekim arkadaşım, Türkiye’de tıp eğitimi alanında tek bir kişi…

Devamını oku

Cep Telefonları ve Uykumuz

Geçtiğimiz hafta sonu Ankara’da Lösemi Lenfoma Miyeloma Hastaları ve Araştırma Eğitim Birliği Derneği’nin hasta toplantısına katıldım. Sorulan sorulardan biri şuydu. “Cep telefonları kanser yapar mı?” Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Koruyucu Onkoloji bölümünden Prof. Dr. Mutlu Hayran’ın yanıtı çok güzeldi. “Tam tersine kanserden korur. Araba kullanırken filan cep telefonuyla konuşmaya çalışanlar trafik kazası nedeniyle yaşamlarını erken…

Devamını oku

Akademi bilimsel çalışmaların neresinde? – 8

Herkese Bilim Teknoloji dergimizin 18. ve 19. sayılarında Bahçeşehir Üniversitesi Tıp Fakültesi Koordinatörü Mümin Yıldırım’ın yazıları yayımlandı. Bu makaleler “Kim Önde” başlığını taşıyordu ve tıp bilimcilerin “h” indeksleri ve atıf sayılarını değerlendiriyordu. Bu çaba elbette saygıyı hak ediyor ancak listenin sıkıntıları var. Yöntem olarak, bu listenin, Prof. Dr. Mehmet Doğan hocanın 2005 yılından beri düzenli olarak yayınladığı…

Devamını oku

Aşı karşıtlığı, safsata!

Salgın hastalıklar, insanlık tarihini doğrudan etkileyen felaketlerdir.  Coğrafyalar, ülkeler, şehirler bu salgın hastalıklarla yok olmuş, toplu ölümler büyük trajediler yaşatmıştır. Milattan sonra 540’lı yıllarda yaşanan Jüstinyen veba salgını ile 100 milyon, 1346-1350 yılları arasında yaşanan kara veba salgını ile 50 milyon insanın yaşamını yitirdiği sanılmaktadır. İspanyol gribi, 20 milyon insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Birinci…

Devamını oku